Нурууны үсний уудагны үрэвсэл (Folliculitis): Шалтгаан, шинж тэмдэг ба Монгол дахь эмчилгээний арга замууд
Нурууны үсний уудагны үрэвсэл (Folliculitis): Шалтгаан, шинж тэмдэг ба Монгол дахь эмчилгээний арга замууд
Монгол орны эрс тэс уур амьсгал, агаарын бохирдол болон хооллолтын хэв маягаас шалтгаалан арьсны асуудлууд, тэр дундаа нурууны үсний уудагны үрэвсэл буюу фолликулит маш түгээмэл тохиолддог. Нуруу нь арьсны талбай ихтэй, тосны булчирхай идэвхтэй ажилладаг хэсэг тул үрэвсэл үүсэх таатай нөхцөл болдог. Энэхүү блогт нурууны фолликулитын талаарх дэлгэрэнгүй мэдээлэл болон Монгол улсын эрүүл мэндийн тогтолцоонд суурилсан зөвлөгөөг хүргэж байна.
Нурууны үсний уудагны үрэвсэл гэж юу вэ, яагаад үүсдэг вэ?
Үсний уудагны үрэвсэл (Folliculitis) гэдэг нь үсний уг буюу фолликулд нян, мөөгөнцөр эсвэл вирус нэвтрэн орж үрэвсэл үүсгэхийг хэлнэ. Нурууны арьс нь хувцастай байнга үрэгдэж, хөлс ихээр ялгардаг тул бусад хэсгээс илүү эмзэг байдаг.
Үндсэн шалтгаанууд:
Алтан шар стафилококк (Staphylococcus aureus): Энэхүү нян нь хүний арьсанд хэвийн үед байдаг боловч дархлаа сулрах эсвэл арьс шалгарч гэмтэх үед үсний уудаг руу нэвтэрч үрэвсүүлдэг.
Малассезия мөөгөнцөр (Malassezia): Зуны халуунд эсвэл чийглэг орчинд энэ мөөгөнцөр идэвхжиж, ердийн антибиотикт дарагдахгүй үрэвсэл үүсгэдэг.
Агаарын бохирдол ба тоос шороо: Улаанбаатар хотын агаарын чанар, нарийн ширхэгт тоосонцор нь арьсны нүхийг бөглөж, нян үржих таатай орчныг бүрдүүлдэг.
Амьдралын хэв маяг: Нийлэг материалаар хийсэн бариу хувцас өмсөх, хөлөрсний дараа усанд орохгүй байх, стресс болон дутуу нойр зэрэг нь дархлааг унагаж, арьсны хамгаалалтын давхаргыг сулруулдаг.
Ямар шинж тэмдэг илэрвэл фолликулит гэж үзэх вэ?
Нурууны фолликулитыг хүмүүс ихэвчлэн энгийн батгатай андуурдаг. Гэвч тэдгээрийн хооронд тодорхой ялгаа бий:
Гадаад төрх: Жижиг улаан гөвдрүү үүсэх бөгөөд голдоо цагаан эсвэл шар идээтэй байж болно.
Батганаас ялгагдах шинж: Батга (Acne) нь дотроо хатуу тосон бөглөөтэй байдаг бол фолликулит нь зөвхөн идээ эсвэл шар ус гардаг.
Зовуурь: Үрэвссэн хэсэгт заримдаа зарсхийх, загатнах, хүрэх үед өвдөх зэрэг мэдрэмж төрнө.
Хүндрэл: Хэрэв бохир гараар шахах эсвэл маажвал үрэвсэл гүнзгийрч, сорви тогтох эсвэл нөсөө толбо (Pigmentation) үүсэх эрсдэлтэй.
Монгол дахь оношилгоо, шинжилгээний аргууд
Хэрэв таны нурууны тууралт арилахгүй, улам даамжирч байвал мэргэжлийн арьсны эмчид хандах шаардлагатай. Монгол улсад Арьсны Өвчин Судлалын Үндэсний Төв (АӨСҮТ) болон хувийн дерматологийн эмнэлгүүдэд дараах оношилгоог хийдэг:
Эмчийн үзлэг: Эмч тууралтын хэлбэр, тархалтыг хараад урьдчилсан онош тавина.
Нян судлалын шинжилгээ (Culture test): Идээнээс дээж авч, ямар төрлийн нянгаар үүсгэгдсэн болохыг тогтооно. Энэ нь ямар антибиотик хэрэглэхийг тодорхойлоход чухал.
Мөөгөнцрийн шинжилгээ (KOH test): Хэрэв мөөгөнцрийн гаралтай гэж сэжиглэвэл микроскопоор шинжилж баталгаажуулна.
Үр дүнтэй эмчилгээний аргууд
Эмчилгээг тууралтын хүнд хөнгөнөөс хамаарч тогтооно.
Хэсэг газрын эмчилгээ (Тосон түрхлэг): Хөнгөн үед Мупироцин (Mupirocin) эсвэл Фуцидин (Fusidic acid) агуулсан нянгийн эсрэг тосыг өдөрт 2-3 удаа түрхэнэ. Эдгээр тоснууд Монголын эмийн сангуудад өргөн сонголттой байдаг.
Уух эм: Хэрэв үрэвсэл тархмал бол эмчийн заавраар антибиотик ууж хэрэглэнэ.
Мөөгөнцрийн эсрэг эмчилгээ: Малассезиягаас үүдэлтэй бол мөөгөнцрийн эсрэг тусгай шампунь (Низорал гэх мэт) эсвэл түрхлэг ашиглана.
Монгол уламжлалт арга: Дархлаа дэмжих зорилгоор чацарганы тос, адууны яс, шар сүүний угаалга зэргийг арьс нөхөн төлжүүлэхэд туслах нэмэлт арга болгон ашиглаж болно. Гэхдээ идээт үрэвслийн үед шууд түрхэхээс өмнө эмчээс зөвлөгөө аваарай.
Өдөр тутмын амьдралдаа хэрэгжүүлэх урьдчилан сэргийлэх зөвлөмж
Нурууны фолликулит нь дахих магадлал өндөртэй тул арьс арчилгааны зөв дадал маш чухал:
Цэвэрлэгээ: Усанд орохдоо рН тэнцвэржүүлсэн, зөөлөн бүтэцтэй биеийн шингэн саван хэрэглэх. Шампунь, ангижруулагчийн үлдэгдлийг нуруунаасаа бүрэн угааж хэвших.
Хувцаслалт: Хөлс сайн шингээдэг даавуун материалтай, сул хувцас сонгох. Ялангуяа фитнессээр хичээллэсний дараа шууд усанд орж, хувцсаа солих хэрэгтэй.
Ор хөнжлийн даавуу: Долоо хоногт дор хаяж нэг удаа орны даавуугаа угааж, наранд эсвэл индүүгээр ариутгах.
Хооллолт: Монголчуудын хувьд хэт тослог, шарсан хуурга, чихэрлэг зүйл их хэрэглэх нь арьсны тослогжилтыг ихэсгэдэг. Тиймээс хүнсний ногоо, ус ихээр хэрэглэх нь зүйтэй.
Нэмэлт мэдээлэл: Скраб хэрэглэж болох уу?
Үрэвсэлтэй үед нуруундаа ширүүн скраб (scrub) хэрэглэх нь маш аюултай. Энэ нь үрэвслийг бусад хэсэгт тарааж, арьсыг гэмтээж хоёрдогч халдвар авах нөхцөлийг бүрдүүлдэг. Үүний оронд BHA (Salicylic acid) агуулсан биеийн тос эсвэл шингэнийг ашиглан үхэжсэн арьсыг зөөлөн аргаар гуужуулах нь илүү үр дүнтэй.
Нурууны арьс зузаан байдаг тул нөсөө толбо арилахдаа удаан байдаг. Тиймээс үрэвсэл намдсаны дараа ч нарны гэрлээс хамгаалж, арьсны нөхөн төлжилтийг дэмжих нь чухал юм.
Асуулт: Таны нуруунд тууралт гарсан уу? Эсвэл хэрэглэж буй тос тань үр дүн өгөхгүй байна уу? Өөрт илэрч буй шинж тэмдгийн талаар коммент хэсэгт үлдээвэл бид дэлгэрэнгүй зөвлөгөө өгөхөд бэлэн байна.
Комментарии
Отправить комментарий