Баасанд өөрчлөлт орох: Цагаан баас гарах шалтгаан, шинж тэмдэг болон оношилгоо
Баасанд өөрчлөлт орох: Цагаан баас гарах шалтгаан, шинж тэмдэг болон оношилгоо
Өдөр тутмын амьдралдаа бид бие засах үедээ өтгөн буюу баасны өнгөнд тэр бүр анхаарал хандуулдаггүй. Гэвч гэнэт баасны өнгө ердийн бор биш, цайвар саарал эсвэл цагаан өнгөтэй болох нь хүнийг ихэд сандаргадаг асуудал юм. Баасны өнгө нь бидний хоол боловсруулах эрхтэн, тэр дундаа элэг, цөсний замын эрхтэн тогтолцооны эрүүл мэндийг илтгэх "толь" болдог. Хэрэв танд ийм өөрчлөлт ажиглагдсан бол энэ нь бие махбодоос өгч буй чухал дохио бөгөөд үүнийг хэрхэвч үл тоомсорлож болохгүй.
Өнөөдөр бид Монголчуудын дунд элбэг тохиолддог элэг, цөсний эмгэгүүдтэй холбоотойгоор цагаан баас гарах (White stool/Acholic stool) шалтгаан, түүнийг хэрхэн оношлох, Монгол улсын эрүүл мэндийн тогтолцоонд ямар арга хэмжээ авдаг талаар дэлгэрэнгүй мэдээлэл хүргэж байна.
1. Баас яагаад цагаан эсвэл саарал өнгөтэй болдог вэ?
Ердийн үед баас бор өнгөтэй байдаг нь цөсний тусламжтайгаар үүсдэг. Элгэнд боловсруулагдсан цөс нь цөсний хүүдийд хадгалагдаж байгаад, хоол идэх үед нарийн гэдэс рүү орж өөх тосыг задлах үүрэг гүйцэтгэдэг. Энэхүү цөсөнд агуулагдах билирубин хэмээх бодис нь гэдэсний бактериудтай нэгдэж, баасыг бор өнгөтэй болгодог юм.
Хэрэв цөс нарийн гэдэс рүү орж чадахгүй саатал үүсвэл баас өөрийн үндсэн өнгөө алдаж, цагаан эсвэл шавар шиг саарал өнгөтэй болдог. Үүний гол шалтгаанууд нь:
Цөсний замын бөглөрөл: Цөсний чулуу сувгаа хаах, эсвэл цөсний замд хавдар үүссэн тохиолдолд цөс гадагшилж чаддаггүй.
Элэгний эмгэгүүд: Элэгний эсүүд гэмтсэнээр (Цочмог гепатит, элэгний хатуурал г.м) билирубинийг зохих ёсоор боловсруулж чадахгүй болдог.
Нойр булчирхайн асуудал: Нойр булчирхайн толгой хэсэгт хавдар үүсэх нь цөсний сувгийг гаднаас нь шахаж бөглөрөл үүсгэдэг.
Эмийн нөлөө: Зарим төрлийн рентген шинжилгээний үед уудаг барийн холимог (Barium) нь баасыг түр зуур цагаан болгох талтай.
2. Хамт илэрч болох шинж тэмдгүүд ба биеийн өөрчлөлт
Зөвхөн баасны өнгө өөрчлөгдөөд зогсохгүй, биеийн бусад хэсэгт дараах шинжүүд илэрч болно:
Шарлалт (Jaundice): Цөс гэдэс рүү орж чадахгүй цусанд эргэж орсноор нүдний цагаан болон арьс шарладаг.
Шээсний өнгө өтгөрөх: Шээс нь өтгөн цай эсвэл кола шиг бараан өнгөтэй болно.
Арьс заших: Цусанд билирубин ихэссэнээр арьсны мэдрэлийн төгсгөлийг цочроож, тэсвэрлэхийн аргагүй загатнаа үүсгэдэг.
Хэвлийгээр өвдөх: Баруун хавирганы доогуур хүчтэй өвдөх, халуурах, чичрэх зэрэг шинжүүд нь цөсний чулуу эсвэл үрэвслийн дохио юм.
3. Монгол улсын эрүүл мэндийн салбарт хийгддэг оношилгоо
Хэрэв танд цагаан баас гарах шинж тэмдэг илэрвэл Монгол улсын дүүргийн эмнэлэг эсвэл төрөлжсөн нарийн мэргэжлийн төвүүдэд (Халдварт Өвчин Судлалын Үндэсний Төв, Улсын Нэгдүгээр Төв Эмнэлэг г.м) хандах шаардлагатай.
Үндсэн оношилгооны аргууд:
Цусны шинжилгээ: Элэгний үйл ажиллагааны сорил (AST, ALT), Билирубиний хэмжээ, ALP (Шүлтлэг фосфатаза)-г үзэж цөсний замын бөглөрөл байгаа эсэхийг тогтооно.
Хэвлийн ЭХО (Ultrasound): Энэ нь хамгийн түрүүнд хийгддэг, цөсний хүүдийд чулуу байгаа эсэх, цөсний суваг өргөссөн эсэхийг харах боломжтой шинжилгээ юм.
Кcomputed Tomography (CT) ба MRI: Илүү нарийн оношлохын тулд хэвлийн хөндийн тодосгогчтой КТ эсвэл MRCP (Соронзон резонанст цөс-нойр булчирхайн зураг) авдаг.
ERCP (Дурангийн тусламжтай цөс, нойр булчирхайн сувгийг тодосгогчтой шинжлэх): Энэ нь оношлохоос гадна, хэрэв сувагт чулуу тээглэсэн бол шууд авах боломжтой орчин үеийн өндөр үр дүнтэй арга юм.
4. Эмчилгээний аргууд
Эмчилгээ нь цагаан баас гаргаж буй үндсэн шалтгаанаас шууд хамаарна.
Чулууг авах: Хэрэв цөсний чулуунаас болсон бол дурангийн мэс засал (Laparoscopic surgery) эсвэл ERCP ашиглан чулууг авна.
Үрэвслийг дарах: Цөсний замын үрэвсэл байвал антибиотик эмчилгээ болон цөс гадагшлуулах стент тавих ажилбар хийгддэг.
Элэгний эмчилгээ: Гепатит буюу элэгний үрэвсэлтэй бол вирусийн эсрэг болон элэг хамгаалах эмүүдийг хэрэглэнэ.
Уламжлалт анагаах ухаан: Монголчууд элэг, цөсний үйл ажиллагааг дэмжихдээ арвайн гурил, шимийн архины халаалт гэх мэт уламжлалт аргыг хэрэглэдэг ч, цагаан баас гарсан тохиолдолд энэ нь "яаралтай" нөхцөл тул заавал орчин үеийн анагаах ухааны эмчид хандах хэрэгтэйг анхаарна уу.
5. Монгол ахуй дахь урьдчилан сэргийлэлт ба зөвлөгөө
Монголчуудын хооллолтын онцлог болох өөх тос ихтэй мах, гурилан бүтээгдэхүүн нь цөсний чулуу үүсэх эрсдэлийг нэмэгдүүлдэг. Тиймээс дараах зөвлөмжийг дагаарай:
Хооллолт: Хэт их тослог мах, шарсан хуурсан хоолноос татгалзаж, хүнсний ногоо, бүхэл үрийн бүтээгдэхүүн хэрэглэх.
Архины хэрэглээ: Архи, согтууруулах ундаа нь элэгний эсийг шууд гэмтээж, цөс боловсруулалтыг саатуулдаг тул хэрэглээгээ хязгаарлах.
Хөдөлгөөн: Илүүдэл жин нь цөсний чулуу үүсэх нэг нөхцөл болдог тул тогтмол дасгал хөдөлгөөн хийх.
Шинжилгээ: Жилд нэг удаа хэвлийн ЭХО-д харуулж хэвших.
Анхааруулга: Нярай хүүхэд цагаан баас гаргах нь "Цөсний замын төрөлхийн битүүрэл" (Biliary Atresia) хэмээх маш аюултай өвчний шинж байж болзошгүй тул яаралтай хүүхдийн эмчид хандаарай.
6. Түгээмэл асуултууд (FAQ)
А: Баас цагаан болоход гэрийн нөхцөлд ямар нэгэн тан ууж болох уу? Ж: Үгүй. Баас цагаан болох нь цөсний зам бүрэн бөглөрснийг илтгэж байж болзошгүй тул дур мэдэн тан, өвчин намдаах эм уух нь оношийг бүдгэрүүлж, нөхцөл байдлыг дордуулна.
А: Энэ нь хорт хавдрын шинж мөн үү? Ж: Тийм байх магадлалтай. Ялангуяа өвдөлтгүйгээр шарлаж, баас цайвал элэг, цөс, нойр булчирхайн хавдрыг үгүйсгэх ёстой.
Сошиал хуваалцахад тохиромжтой хэсэг
Таны өтгөн өнгө өөрчлөгдсөн үү? Энэ нь зүгээр нэг тохиолдол биш байж магадгүй. Бие махбодынхоо илгээж буй дохиог хэрхэн унших талаар мэдээллийг одоо уншаарай!
эрүүл_мэнд баасны_өнгө элэг_цөс монгол_эмнэлэг эрүүл_амьдрал зөвлөгөө оношилгоо цөсний_чулуу шарлалт урьдчилан_сэргийлэлт
Комментарии
Отправить комментарий