AD

Нүдэн дээр гэнэт Хөшиг татагдав уу Харааны мэдрэлийн үрэвсэл ба Хараагүй болох айдас

 

Нүдэн дээр гэнэт Хөшиг татагдав уу? Харааны мэдрэлийн үрэвсэл ба Хараагүй болох айдас


Нэг л өглөө сэрэхэд бүх зүйл хэвийн мэт боловч, нэг нүдний тань өмнүүр манан татсан мэт бүрэлзэж, эсвэл өнгө будгийг ялгах чадвар эрс муудсан байвал танд ямар сэтгэгдэл төрөх вэ? Эсвэл нүдээ хөдөлгөх бүрд нүдний арын хэсгээр хөндүүрлэн өвдөж байвал яах вэ?

Ихэнх хүмүүс үүнийг "ядаргаа", "нүдний хуурайшилт" гэж бодоод тоолгүй өнгөрөөх нь элбэг. Гэвч энэ нь бидний нүдний "цахилгааны утас" болсон амин чухал мэдрэлд үрэвсэл үүссэний аюултай дохио буюу "Харааны мэдрэлийн үрэвсэл" (Optic Neuritis)-ийн гол шинж тэмдэг байж болзошгүй юм.

Харааны мэдрэл нь бидний нүдээр харсан дүрс, мэдээллийг тархи руу дамжуулдаг маш чухал "гүүр" юм. Ойролцоогоор 1.2 сая мэдрэлийн ширхгээс бүрдсэн энэхүү багц гэмтэж, үрэвсвэл хараа огцом муудах, харааны талбарт асуудал үүсэх, цаашлаад хараагаа бүрмөсөн алдах эрсдэлтэй тул "хараагүй болох" айдаст автуулдаг ноцтой өвчин юм.

Өнөөдөр бид энэхүү айдас дагуулсан өвчин яагаад үүсдэг, түүний шалтгаан, эмчилгээ, хяналтын талаар дэлгэрэнгүй авч үзэх болно.

Харааны мэдрэлийн үрэвсэл яагаад үүсдэг вэ?


Энэхүү үрэвсэл нь олон шалтгаантай ч, гол цөм нь бидний биеийн дархлааны систем өөрөө эргэж, өөрийнхөө эд эсийг "дайсан" хэмээн андууран довтлох аутоиммун урвалтай гүн холбоотой байдаг. Биеийг хамгаалах ёстой дархлааны эсүүд харааны мэдрэлийг гаднын биет гэж үзэн дайрч, үрэвсүүлдэг байна.

1. Тархмал хатуурал (Multiple Sclerosis - MS)

Харааны мэдрэлийн үрэвсэл нь тархи, нугас, харааны мэдрэлийг хамарсан төв мэдрэлийн системийн аутоиммун өвчинтэй маш ойр холбоотой. Үнэн хэрэгтээ, энэ өвчнөөр оношлогдсон хүмүүсийн дийлэнх нь анхны шинж тэмдэг болгон нүдний өөрчлөлтийг мэдэрсэн байдаг. MS нь мэдрэлийн ширхгийг бүрхэж байдаг "миелин" хэмээх хамгаалалтын бүрхүүлийг гэмтээдэг өвчин бөгөөд харааны мэдрэл ч мөн энэ бүрхүүлээр хучигдсан байдаг тул довтолгооны бай болдог.

2. Харааны мэдрэл ба Нугасны үрэвсэл (Neuromyelitis Optica - NMO)

Өмнө нь Тархмал хатуурлын (MS) нэг хэлбэр гэж үздэг байсан ч, одоо нь бие даасан өвчин гэж ангилдаг. Энэ нь MS-ээс илүү хүнд хэлбэрийн хараа муудалтыг үүсгэдэг, дахилт өгөх нь элбэг, ялангуяа харааны мэдрэл болон нугасыг сонгож гэмтээдэг онцлогтой.

🇲🇳 Монгол дахь онцлог: Барууны орнуудад харааны мэдрэлийн үрэвслийн дийлэнх хувь нь MS-тэй холбоотой байдаг бол, Монгол улсыг оролцуулаад Азийн орнуудад MS-ээс илүү NMO-той холбоотой үрэвслийн тохиолдол өндөр байдаг гэсэн судалгаа бий.

3. Халдварт өвчин

Ховор тохиолдолд тодорхой вирус, нянгаар халдварласны дараа дархлааны хариу урвалын нэг хэсэг болж үрэвсэл үүсэж болно. Улаанбурхан, гахайн хавдар, бүсүүр үлд (Herpes zoster) зэрэг вирус, эсвэл сүрьеэ (TB), тэмбүү (Syphilis) зэрэг нянгууд шалтгаан болж болно.

4. Бусад шалтгаан

Эдгээрээс гадна чонон яр (Лупус), Шёгрений хам шинж зэрэг бусад аутоиммун өвчин, В12 аминдэмийн дутагдал, зарим эмийн гаж нөлөө, мөн хамрын дайвар хөндийн үрэвсэл (синусит) харааны мэдрэлд тархсанаас үүсэж болно. Гэвч ихэнх тохиолдолд тодорхой шалтгаангүй (Идиопатик) гэж оношлогдох нь бий.

Нүдний илгээх "АЮУЛЫН ДОХИО"-г бүү алдаарай!


Харааны мэдрэлийн үрэвслийн шинж тэмдэг нь ихэвчлэн хэдэн цагаас хэдэн өдрийн дотор огцом илэрдэг бөгөөд дийлэнхдээ нэг нүдэнд эхэлдэг.

1. Хараа огцом муудах

Хамгийн гол бөгөөд түгээмэл шинж тэмдэг. Нүдний өмнүүр манан татсан, эсвэл хөшиг татсан мэт бүхэлдээ бүрэлзэж, хараа муудна. Энэ нь зүгээр нэг бүрэлзэхээс эхлээд, өмнөх хуруугаа тоолох, эсвэл зөвхөн гэрэл сүүдэр л ялгах хэмжээнд хүртэл хүндэрч болно.

2. Нүдээ хөдөлгөхөд өвдөх (Нүдний арын өвдөлт)

Өвчтөнүүдийн 90%-д илэрдэг маш онцлог шинж тэмдэг. Нүдээ хөдөлгөх, ялангуяа дээш, доош, хажуу тийш нь эргүүлэхэд нүдний ар хэсгээр хөндүүрлэх, чинэрэх, хатгуулах мэт өвдөлт мэдрэгдэнэ. Энэ нь үрэвссэн харааны мэдрэл нь нүдний булчингийн хөдөлгөөнд татагдаж, цочирсноос үүсдэг. Заримдаа хараа муудахаас өмнө өвдөлт нь эхэлж болно.

3. Өнгө ялгалт алдагдах ("Өнгө нь бүдгэрч харагдах")

Харааны мэдрэл гэмтсэнээр өнгө хүлээн авах чадвар мууддаг. Бүх өнгө бодит байдлаасаа илүү бүдэг, балархай, ялангуяа улаан өнгийг бор, улбар шар мэтээр ялгаж харах нь элбэг. Хоёр нүдээрээ ээлжлэн улаан өнгийн зүйлийг харвал өнгөний ялгааг тод мэдэрч болно.

4. Харааны талбарт өөрчлөлт орох

Харааны төв хэсэг нь харлаж, харагдахгүй болох (Төвийн скотома) нь хамгийн түгээмэл. Яг л зургийн голд хар толбо үүссэн мэт харагдана. Мөн харааны талбайн аль нэг хэсэг харагдахгүй болж болно.

5. Гэрэл гялсхийх (Фотопси)

Нүдээ хөдөлгөх үед эсвэл гэнэт нүдний өмнүүр гэрэл "гялс" хийх мэт мэдрэмж төрж болно.

Оношилгоо ба Эмчилгээ


Хэрэв танд дээрх шинж тэмдгүүд илэрвэл нэн даруй Нүдний эмч эсвэл Мэдрэлийн эмчид хандах шаардлагатай.

🇲🇳 Монголд хаана хандах вэ? Ийм яаралтай тохиолдолд та Улсын Нэгдүгээр Төв Эмнэлэг (УНТЭ), Улсын Гуравдугаар Төв Эмнэлэг (УГТЭ)-ийн Мэдрэлийн тасаг, эсвэл Нүдний төрөлжсөн эмнэлгүүдийн яаралтай тусламжид хандах хэрэгтэй.

Эмч оношийг батлахын тулд дараах шинжилгээнүүдийг хийдэг:

  1. Хараа, Харааны талбар, Өнгө ялгалтын шалгалт: Хараа хэр зэрэг буурсан, харааны талбайн аль хэсэгт асуудал үүссэнийг үнэлнэ.

  2. Хүүхэн харааны урвалын шалгалт (RAPD): Хоёр нүд рүү ээлжлэн гэрэл тусгаж хүүхэн харааны агшилтыг шалгадаг. Үрэвсэлтэй талын нүдний хүүхэн харааны гэрэлд үзүүлэх хариу урвал сул байдаг онцлогтой.

  3. Нүдний уг дурандах (Fundoscopy): Нүдний доторх торлог бүрхэвч болон харааны мэдрэлийн эхлэл хэсгийг (хөхлөг) дурандаж харна. Өвчтөнүүдийн 1/3-д нь хөхлөг хавагнасан (Папиллоэдема) шинж тэмдэг ажиглагддаг бол, 2/3-д нь үрэвсэл нүдний ухархайн ард (Ретобульбар) байрлалтай байдаг тул нүдний уг хэвийн харагдаж болно.

  4. Харааны өдөөгдсөн потенциал (VEP): Дүрсэн өдөөлт өгч, тархинд үүсэж буй цахилгаан дохиог хэмждэг. Энэ нь харааны мэдрэлээр мэдээлэл дамжих хурд удааширсныг илрүүлдэг.

  5. MRI (Соронзон үелзүүрт томографи): Оношилгоо болон шалтгааныг тодруулах хамгийн чухал шинжилгээ юм. Тодосгогч бодистойгоор тархи болон нүдний ухархайн MRI зураг авснаар үрэвслийн улмаас бүдүүрсэн харааны мэдрэлийг шууд харж, мөн Тархмал хатуурал (MS) эсвэл NMO-ийн голомт тархи, нугасанд байгаа эсэхийг давхар шалгадаг.

Хараагүй болох айдас: Эмчилгээний стратеги


Эмчилгээний гол зорилго нь үрэвслийг аль болох хурдан дарж, харааны мэдрэлийн гэмтлийг багасгах, харааг сэргээх хугацааг богиносгох, дахилтаас сэргийлэхэд оршино.

1. Эмийн эмчилгээ: ӨНДӨР ТУНТАЙ СТЕРОИД

Цочмог үеийн эмчилгээний "алтан стандарт" бол өндөр тунтай стероидыг 3-5 хоногийн турш СУДСААР тарих явдал юм. Энэ нь үрэвслийг маш хүчтэй, хурдан дарж, хараа сэргэх явцыг түргэсгэдэг. Судсаар тарьсны дараа ихэвчлэн уух стероидоор тунг аажмаар бууруулж эмчилгээг дуусгадаг.

ЧУХАЛ АНХААРУУЛГА: Эмчийн зааваргүйгээр бага тунтай стероидыг УУХ хэлбэрээр дангаар нь хэрэглэх нь эсрэгээрээ өвчнийг дахиулах эрсдэлийг нэмэгдүүлдэг болох нь тогтоогдсон. Зөвхөн мэргэжлийн эмчийн заавраар эмчилгээг хийлгэх ёстой.

2. Үндсэн шалтгааны эмчилгээ

Хэрэв шинжилгээгээр Тархмал хатуурал (MS) эсвэл NMO нь шалтгаан болох нь тогтоогдвол, зөвхөн үрэвслийг дараад зогсохгүй, өвчнийг дахин сэдрээхгүй, даамжруулахгүй байх урт хугацааны эмчилгээг эхлүүлэх шаардлагатай. Үүнд дархлаа зохицуулах (Интерферон г.м) болон дархлаа дарангуйлах эмчилгээнүүд ордог.

3. Цусны сийвэн солих (Плазмаферез)

Өндөр тунтай стероид эмчилгээнд үр дүн өгөхгүй, хараа маш их муудсан тохиолдолд, цусан дахь үрэвсэл үүсгэгч хүчин зүйлсийг (эсрэг бие г.м) шүүж цэвэрлэх "Плазмаферез" эмчилгээг хийж болно.

Дахилтаас сэргийлэх ба Хяналт


Харааны мэдрэлийн үрэвслийн үед ихэнхдээ хэдэн долоо хоногоос хэдэн сарын дотор хараа аажмаар сэргэдэг. Гэвч зарим хүнд хараа бүрэн сэргэхгүй байх, өнгө ялгалт муудах зэрэг үлдэц үлдэж болно. Мөн дахих эрсдэл байдаг тул байнгын хяналт маш чухал.

  1. Тогтмол хяналт: Эмчилгээ дууссан ч Нүдний болон Мэдрэлийн эмчийн хяналтад тогтмол орж, харааны мэдрэлийн байдал, бусад мэдрэлийн өөрчлөлт гарч байгаа эсэхийг шалгуулж байх.

  2. Эрүүл амьдралын хэв маяг: Хэт их стресс, биеийн ядаргаа нь дархлааны системийг алдагдуулж, өвчин дахихад нөлөөлж болзошгүй. Хангалттай амрах, сайн унтах, тэнцвэртэй хооллох.

  3. ТАМХИНААС ГАРАХ: Тамхи татах нь Тархмал хатуурлын эрсдэлийг нэмэгдүүлж, өвчний явцыг хүндрүүлдэг тул ЗААВАЛ тамхинаас гарах шаардлагатай.

  4. Биеийн хэм ихсэхээс сэргийлэх (Утоффын үзэгдэл): Зарим хүмүүсийн биеийн хэм нэмэгдэхэд (халуун усанд орох, халуурах, хэт ядрах) хараа нь түр мууддаг (Утоффын үзэгдэл). Ийм үйлдэл, нөхцөл байдлаас зайлсхийх хэрэгтэй.


Нүдний өмнүүр гэнэт бүрэлзэх нь хэнд ч айдас, цочрол төрүүлдэг. Гэхдээ энэ өөрчлөлтөөс нүүр бууруулалгүй, зориг гарган эмнэлэгт хандсанаар бид хараагүй болох айдас, эрсдэлээс өөрсдийгөө хамгаалж чадна. Харааны мэдрэлийн үрэвслийг ЭРТ ОНОШЛОХ, ШАЛТГААНД НЬ ТОХИРУУЛАН ЭМЧЛЭХ нь юу юунаас илүү чухал юм. Нүдний тань илгээх жижиг ч болов дохиог бүү алдаарай.

Комментарии

Отправить комментарий