Гэдэс цоорох-ын тухай бүх зүйл Хэвлий дэх цагт бөмбөг дэлбэрлээ! 1 минут, 1 секунд нь амьдралтай тэнцэх
Тийм ээ, гэдэс цоорох нь яаралтай мэс засал хийхгүй бол үхэлд хүргэж болзошгүй, амь насанд аюултай нөхцөл байдал юм. Гэдэсний агууламж (баас, хоол боловсруулах шүүс, нян) хэвлийн хөндийд нэвтэрч, хүнд хэлбэрийн үрэвсэл (перитонит), улмаар үжил (сепсис) үүсгэдэг. Тиймээс урьд өмнө мэдэрч байгаагүй хүчтэй, гэнэтийн хэвлийн өвдөлт илэрвэл нэн даруй эмнэлгийн тусламж авах шаардлагатай.
Хэвлий дэх цагт бөмбөг дэлбэрлээ! 1 минут, 1 секунд нь амьдралтай тэнцэх ‘Гэдэс цоорох’-ын тухай бүх зүйл
"Гэдэс өвдөөд үхлээ!" Хүн бүр амьдралдаа нэг удаа ч болов хэвлийгээр өвдөж үзсэн байдаг. Гэтэл хэрэв "хэвлийд хутга зоогоод эргүүлж байгаа мэт, амьсгалахад ч бэрх хүчтэй өвдөлт" гэнэт эхэлбэл яах вэ? Хүйтэн хөлс цутгаж, хэвлий мод шиг хатуурч, босох ч чадалгүй болох. Энэ бол хэзээ ч энгийн нэг ходоодны өвчин, хоолны хордлого биш юм.
Энэ нь бидний хэвлий доторх хоол боловсруулах, ялгаруулах үйл ажиллагааг хариуцдаг гэдсэнд нүх үүсэх, яг л хэвлий дэх "цагт бөмбөг" дэлбэрсэнтэй адил яаралтай нөхцөл байдал буюу Гэдэс цоорох (Bowel Rupture/Perforation) байж болзошгүй. Гэдэс цоорох нь 1 минут, 1 секундийн хоцрогдол нь амь настай шууд холбогддог, маш хүнд, аюултай мэс заслын өвчин юм.
Өнөөдөр бид нэрийг нь сонсоход л аймшигтай санагдах гэдэс цоорох өвчин яагаад үүсдэг, ямар шинж тэмдэг илэрвэл яаралтай 103-ыг дуудах ёстой, мөн хэрхэн эмчилдэг талаар А-Я хүртэл дэлгэрэнгүй танилцуулах болно. Энэ нийтлэлийг унших нь таны болон таны хайртай дотны хүмүүсийн амийг аврах шийдвэрлэх мэдлэг болж ч мэднэ.
Гэдэс цоорвол яагаад аюултай вэ? (Гэдэс цоорохын зарчим)
Гэдэс цоорохын аюулыг ойлгохын тулд эхлээд бидний хэвлийн бүтцийг мэдэх хэрэгтэй. Бидний хэвлий доторх хэсэг буюу "хэвлийн хөндий (Abdominal cavity)" нь анхнаасаа нэг ч нянгүй, маш цэвэрхэн "ариун өрөө"-тэй адил юм. Харин хоол хүнсийг боловсруулж, баас гаргадаг "гэдэс (Intestine)" нь бидний биеийн хамгийн олон нян амьдардаг, нэг ёсондоо "бохир усны хоолой" гэж хэлж болно.
Гэдэс цоорох нь яг энэ "бохир усны хоолой (гэдэс)" задарч, дотор нь байсан олон зуун сая нян, боловсорч буй хоол хүнс, баас зэрэг бохирдол цэвэрхэн "ариун өрөө (хэвлийн хөндий)" рүү асгарахыг хэлнэ.
Ингэснээр бидний биед гамшигтай адил зүйлс гинжин урвал мэтээр явагддаг.
Хэвлийн гялтангийн үрэвсэл (Peritonitis): Хэвлийн хөндий бүхэлдээ нянгаар халдварлаж, маш хүчтэй үрэвсэл үүснэ. Перитонит нь гэдэсний саажилт үүсгэж, үрэвслийн бодис ялгаруулж, бидний биеийн хамгаалалтын системийг нураадаг.
Үжил (Sepsis): Хэвлийн хөндий дэх нянгууд цусаар дамжин бүх биеэр тархаж, системийн халдварт байдалд орно. Цусны даралт огцом унаж (үжлийн шок), гол эрхтнүүд (зүрх, уушги, бөөр гэх мэт) үйл ажиллагаагаа зогсоож, эцэст нь үхэлд хүргэдэг.
Энэ бол гэдэс цоорсон үед яаралтай мэс засалд орохгүй бол болохгүй гэдгийн шалтгаан юм.
Эрүүл байсан гэдэс яагаад цоордог вэ? (Гол шалтгаанууд)
Гэдэс цоорохыг ерөнхийд нь гаднын хүчтэй цохилтын улмаас үүссэн "гэмтлийн гаралтай" ба өмнө нь байсан өвчин хүндэрснээс үүссэн "гэмтлийн бус гаралтай" гэж хоёр хуваадаг.
1. Гэмтлийн гаралтай гэдэс цоорох
Авто осол ба уналт: Машины жолооны хүрд, хамгаалалтын бүсэнд хэвлий хүчтэй дарагдах, өндрөөс унах үед авсан цохилтоос болж гэдэс цоорч болно.
Хутгалах, буудуулах: Хутга, хурц үзүүртэй зүйлд хатгуулах, буудуулах зэргээр хурц зүйл хэвлийн ханыг нэвтэлж, гэдсийг шууд гэмтээх тохиолдол.
2. Гэмтлийн бус гаралтай гэдэс цоорох (Өвчний улмаас цоорох) Гэмтэл аваагүй ч, бидний туссан өвчин гэдэсний ханыг сулруулж, цоороход хүргэх тохиолдол хамаагүй олон байдаг.
Ходоод, дээрх гэдэсний шархны цооролт: Ходоодны хүчил ихсэх, хеликобактерийн халдвар зэргээс үүссэн ходоод, дээрх гэдэсний шарх гүнзгийрсээр эцэст нь ханандаа нүх гаргах.
Мухар олгойн үрэвсэл (аппендицит)-ийн цооролт: Мухар олгойн үрэвслийн эхэн үед мэс засал хийлгэлгүй удвал үрэвслийн улмаас мухар олгойн ургацаг хавдаж, эцэст нь хагарах.
Дивертикулитын цооролт: Гэдэсний ханын гадна талд жижиг уут (дивертикул) үүсдэг дивертикулит хүндэрч, энэ уутанд үрэвсэл үүсэж, хагарах.
Бүдүүн гэдэсний хорт хавдар: Хавдрын бөөгнөрөл нь гэдэсний ханыг гэмтээж сулруулах, эсвэл хавдар нь гэдсийг бүрэн бөглөж, дотоод даралт ихэссэнээс хавдрын урд хэсэг цоорох.
Гэдэсний үрэвсэлт өвчин: Кроны өвчин, шархлаат колит зэрэг архаг үрэвслийн улмаас гэдэсний хана суларч цоорох.
Гэдэсний түгжрэл: Гэдэс мушгирч, бөглөрснөөр агууламж нь дамжиж чадахгүй болж, бөглөрсөн хэсгийн урд талын дотоод даралт тасралтгүй нэмэгдсээр эцэст нь даралтыг тэсвэрлэж чадалгүй цоорох.
Амь насанд аюултай анхааруулах дохио! Ийм үед яаралтай 103 дууд!
Гэдэс цоорохын шинж тэмдэг нь маш гэнэтийн, хүчтэй илэрдэг. Дараах шинж тэмдгүүдийн аль нэг нь илэрвэл хэзээ ч "жаахан тэсээд үзье" гэж бодож болохгүй. Яаралтай 103-т залгаж, түргэн тусламж дуудан эмнэлгийн яаралтай тусламжийн тасагт очих ёстой.
🚨 Гэдэс цоорохын гол яаралтай дохио
Аянга буух мэт эхлэх маш хүчтэй хэвлийн өвдөлт: Өмнө нь хэзээ ч мэдэрч байгаагүй, "хутгаар сийчих мэт", "базлах мэт" өвдөлт гэнэт эхэлнэ.
Хатгарч, мод шиг болох хэвлий (Хэвлийн булчингийн чангарал): Хэвлийн хөндийн үрэвслийн улмаас хэвлийн булчин бүхэлдээ хүчтэй агшиж, хэвлийд хүрэхэд яг л хатуу мод шиг мэдрэгдэнэ.
Хөдөлж чадахгүй болох өвдөлт: Ханиалгах, биеэ бага зэрэг хөдөлгөхөд л өвдөлт нь хэтэрхий хүчтэй болж, хөдөлж ч чадахгүй болно.
Өндөр халуурах, жихүүдэс хүрэх, зүрхний цохилт түргэсэх: Бүх биед үрэвсэл тархсанаар 38 хэмээс дээш халуурч, жихүүдэс хүрэх бөгөөд зүрх хэвийн бусаар хурдан цохилно.
Царай цонхийх, хүйтэн хөлс гарах: Цусны даралт унаж буй шокийн байдлын эхний шинж тэмдэг бөгөөд царай цонхийж, бүх биеэр хүйтэн хөлс урсана.
Цаг хугацаатай уралдсан тэмцэл (Оношилгоо ба Эмчилгээ)
Яаралтай тусламжийн тасагт ирсний дараа гэдэс цоорох оношлогоо, мэс заслын шийдвэр нь яг л цаг хугацаатай уралдан явагддаг.
Оношилгооны үйл явц
Биеийн үзлэг: Эмч өвчтөний хэвлийд дарж үзэж, өвдөлтийн байрлал, хүч, хэвлийн чангарлыг шалгана.
Цусны шинжилгээ: Цагаан эсийн тоо огцом өссөн эсэх (халдвар), үрэвслийн үзүүлэлт ямар байгааг шалгана.
Дүрс оношилгоо:
Хэвлийн энгийн рентген зураг: Хамгийн хурдан, суурь шинжилгээ. Гэдсэнд нүх үүсвэл доторх агаар нь хэвлийн хөндий рүү алдагдах бөгөөд энэхүү "чөлөөт агаар (free air)" нь рентген зурагт харагдвал гэдэс цоорсныг илтгэнэ.
Хэвлийн КТ зураг: Гэдэс цоорохыг оношлох хамгийн нарийн арга. Маш бага хэмжээний чөлөөт агаарыг ч олж чадахаас гадна, нүх хаана үүссэн, хэвлийн хөндийн бохирдол хэр их, буглаа үүссэн эсэхийг нарийн тодорхойлж, мэс заслын төлөвлөгөө гаргахад шийдвэрлэх мэдээлэл өгдөг.
Эмчилгээ: Яаралтай хэвлийг нээх мэс засал Гэдэс цоорохыг эмээр хэзээ ч эмчлэх боломжгүй бөгөөд онош тавигдсан даруйд яаралтай мэс засал хийх нь цорын ганц эмчилгээний арга юм. Мэс заслын зорилго тодорхой:
Бохирдлын эх үүсвэрийг хаах (Нүхийг бөглөх)
Хэвлийн хөндийг угаах (Бохирдлыг арилгах)
Гэмтсэн гэдсийг эмчлэх
Мэс заслын үйл явц: Ерөнхий унтуулгын дор мэс заслын эмч хэвлийг нээх (Laparotomy) мэс заслыг эхлүүлнэ. Хамгийн түрүүнд гэдэсний цоорсон хэсгийг олж, хавчаар зэргээр хавчиж, цаашдын бохирдлыг зогсооно. Хэдэн литр физиологийн уусмалаар хэвлийн хөндийн булан тохой бүрд тархсан бохирдол, идээг цэвэрхэн угаана (lavage). Бохирдлын шалтгаан болсон гэдсийг эмчилнэ. Нүх нь жижиг, эргэн тойрны эд нь эрүүл бол нүхийг оёх "анхдагч оёдол"-ыг хийнэ. Харин үрэвсэл хүнд, эдийн гэмтэл их бол тухайн хэсгийг агуулсан гэдэсний зарим хэсгийг тайрч, эрүүл гэдэсний хоёр үзүүрийг эргүүлэн залгах "анастомоз" хийнэ. Үрэвсэл хэт хүндэрч гэдсийг шууд залгах боломжгүй, эсвэл шулуун гэдэс цоорсон тохиолдолд хэвлийн хананд "гэдэсний ам (хиймэл хошного)" гаргаж, баасыг түр хугацаанд гадагшлуулж, дараа нь үрэвсэл намдсаны дараа гэдэсний амыг буцааж хаах мэс засал хийж болно.
Мэс заслын дараах амьдрал (Эдгэрэлт ба арчилгаа)
Гэдэс цоорох мэс засал бол төгсгөл биш, харин шинэ эхлэл юм. Мэс заслын дараах эдгэрэлтийн үйл явц мөн маш чухал.
Эрчимт эмчилгээ: Мэс заслын дараа ихэвчлэн эрчимт эмчилгээний тасагт хэвтэн эмчлүүлнэ. Хүчтэй антибиотикийг судсаар тарьж, үлдсэн халдварыг эмчлэх, шокийн байдлыг засах, биеийн ерөнхий тэнцвэрийг сэргээх эмчилгээ хийнэ.
Хоол тэжээл: Мэс заслын дараа гэдэс хэвийн ажиллаж эхлэх хүртэл хэд хоног мацаг барьж, судсаар шим тэжээл авна. Дараа нь гэдэс хийгээ гаргаж эхэлбэл уснаас эхлэн шөлтэй хоол, зутан, будаатай хоол гэсэн дарааллаар аажмаар хоолонд орно.
Урт хугацааны эдгэрэлт: Эмнэлгээс гарсны дараа ч хэдэн сарын турш тогтмол хяналт шаардлагатай. Эмчийн зааврын дагуу тогтмол үзлэгт хамрагдаж, шархны эдгэрэлт, биеийн байдлаа шалгуулна. Хэрэв гэдэсний амтай гарсан бол түүнийг арчлах мэргэжлийн сургалтад хамрагдана.
Гэдэс цоорох нь хэн бүхэнд гэнэт тохиолдож болох аюултай өвчин юм. Хэрэв та урьд өмнө хэзээ ч мэдэрч байгаагүй хүчтэй хэвлийн өвдөлт гэнэт мэдэрвэл хэзээ ч бүү эргэлзээрэй. Таны хурдан шийдвэр, үйлдэл нь амь нас аврах хамгийн чухал эхний алхам гэдгийг санаарай.
Комментарии
Отправить комментарий